Działalność statutowa

Nierzadko organizacje pozarządowe zastanawiają się, jaką działalność mogą prowadzić albo jak zakwalifikować działania, które już realizują lub mają zamiar podjąć w najbliższym czasie. Rodzaje możliwych działań określa statut organizacji oraz przepisy prawa – w szczególności Ustawa o fundacjach, Ustawa Prawo o stowarzyszeniach, Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Działalność statutowa

Jest to podstawowa działalność organizacji służąca realizacji celów, dla jakich powołane zostało stowarzyszenie lub fundacja. Cele statutowe oraz sposoby ich realizacji są określone w statucie każdej organizacji. Definicja działalności statutowej określona w Rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 15.11.2001 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości dla niektórych jednostek niebędących spółkami handlowymi, nieprowadzących działalności gospodarczej (§ 1 ust. 3 pkt 3), brzmi następująco:

przez działalność statutową – rozumie się działalność jednostki niemającą charakteru działalności gospodarczej, określoną przepisami prawa i jej statutem.

Zgodnie z powyższym zapisem, aby działalność można było uznać za działalność statutową, musi ona spełniać
łącznie następujące warunki:

• nie może mieć charakteru działalności gospodarczej (Definicja działalności gospodarczej w dalszej części publikacji),
• musi być zgodna z prawem,
• musi być określona w statucie – służyć realizacji celów statutowych i być prowadzona w sposób zapisany w statucie.

Działalność pożytku publicznego

W ramach działalności statutowej organizacje pozarządowe mogą prowadzić działalność pożytku publicznego. Jest to działalność społecznie użyteczna, prowadzona przez organizacje pozarządowe w sferze zadań publicznych
określonych w art. 4 Ustawy z dnia 24.04.2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Działalność pożytku publicznego nie jest, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 1 w/w Ustawy, działalnością gospodarczą,
w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej i może być prowadzona jako działalność
nieodpłatna lub działalność odpłatna.

Działalnością nieodpłatną pożytku publicznego jest działalność prowadzona przez organizacje pozarządowe
w sferze zadań publicznych wymienionych w art. 4 w/w Ustawy, za które nie pobierają one wynagrodzenia.

Działalnością odpłatną pożytku publicznego jest:

• działalność prowadzona przez organizacje pozarządowe w sferze zadań publicznych wymienionych w art.4 w/w Ustawy, za które pobierają one wynagrodzenie,
• sprzedaż towarów lub usług wytworzonych lub świadczonych przez osoby bezpośrednio korzystające z działalności pożytku publicznego, w szczególności w zakresie rehabilitacji oraz przystosowania do pracy zawodowej osób niepełnosprawnych oraz reintegracji zawodowej i społecznej osób zagrożonych wykluczeniem społecznym.

Przez pobierane wynagrodzenie należy rozumieć wszelkie opłaty wnoszone przez adresatów działań w związku z możliwością ich uczestnictwa, np. w szkoleniu, konferencji, formie wypoczynku.

PRZYKŁAD:
Ustalenie wysokości odpłatności (pobieranego wynagrodzenia) w działalności odpłatnej
na przykładzie szkolenia z języka angielskiego dla 60 osób powyżej 45 roku życia.
Budżet szkolenia obejmuje:

wynagrodzenia trenera: 4000,00 zł
wynajem sali i zużycie energii: 1800,00 zł
materiały szkoleniowe dla uczestników - koszt łączny: 1200,00 zł
materiały biurowe do przeprowadzenia szkolenia: 200,00 zł
Razem koszty: 7200,00 zł

Wysokość odpłatności pobieranej od uczestników szkolenia ustalono następująco:
7200,00 zł : 60 osób = 120,00 zł

Przed wejściem w życie nowelizacji Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie wystarczyło,
że wystarczy sporządzić i posiadać w dokumentacji księgowej kalkulację zakładającą równowartość przychodów
i kosztów działalności odpłatnej. Zgodnie z aktualnymi zapisami Ustawy nie liczy się już sama kalkulacja.
Organizacja musi dbać o to, aby w przypadku działalności odpłatnej w rzeczywistości przychody nie przewyższyły
poniesionych kosztów.

Przychody osiągnięto następujące:
60 osób wpłaciło po 120,00 zł. Przychody wyniosły więc 7200,00 zł.

Koszty uległy zmianie - koszt zużytej energii przy eksploatacji sali był mniejszy i łącznie koszt związany
z użytkowaniem sali wyniósł: 1700,00 zł (o 100,00 zł mniej niż zakładano). Ze względu na wzrost cen wzrósł
natomiast koszt materiałów biurowych wykorzystanych do przeprowadzenia szkolenia - wyniósł on w rzeczywistości
320,00 zł (więcej niż przewidywano o 120,00 zł). Pozostałe koszty zostały poniesione w wysokości
zaplanowanej w budżecie.

Rzeczywiste koszty wyniosły:
4000,00 + 1700,00 + 1200,00 + 320,00 = 7220,00 zł

Spełniona została więc zasada dotycząca działalności odpłatnej - przychody nie są wyższe niż koszty.

Nasuwa się jednak pytanie, z jakich środków została sfinansowana nadwyżka kosztów w wysokości 20,00 zł.
Zazwyczaj jest ona pokrywana z tzw. własnych środków organizacji. Teoretycznie istnieje możliwość podzielenia
nadwyżki kosztów pomiędzy uczestników - zwiększając wysokość ich odpłatności. W praktyce nie jest to
raczej stosowane ze względu na trudności techniczne (zbieranie np. po kilka złotych od każdego uczestnika jest
pracochłonne i obarczone dodatkowymi kosztami), a także możliwe do przewidzenia niezadowolenie uczestników
w wypadku podnoszenia opłaty.

Działalność odpłatna w przeciwieństwie do działalności gospodarczej:

• nie wymaga wpisu do Rejestru Przedsiębiorców,
• pozwala na korzystanie podczas jej wykonywania ze świadczeń wolontariuszy.

Działalność odpłatną pożytku publicznego mogą prowadzić wszystkie organizacje pozarządowe niezależnie od tego, jak długo działają i czy posiadają status organizacji pożytku publicznego.

Podstawowe zasady dotyczące prowadzenia działalności odpłatnej

• Przychody z działalności odpłatnej pożytku publicznego nie mogą być wyższe od kosztów tej działalności (znowelizowana Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie dopuszcza uwzględnianie w kosztach tej działalności zarówno kosztów bezpośrednich, jak i kosztów pośrednich np. administracyjnych w części dotyczącej danego działania).
• Przychód z działalności odpłatnej pożytku publicznego służy wyłącznie prowadzeniu działalności pożytku publicznego.
• Obowiązuje limit wynagrodzeń – przeciętne miesięczne wynagrodzenie osoby fizycznej z tytułu zatrudnienia przy wykonywaniu statutowej działalności odpłatnej pożytku publicznego, za okres ostatnich 3 miesięcy, nie może przekraczać 3-krotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za rok poprzedni.

Zgodnie z zapisami Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie przez wynagrodzenie osób fizycznych, jakie podlega limitowaniu, należy rozumieć wynagrodzenie z tytułu świadczenia pracy lub usług, niezależnie od sposobu nawiązania stosunku pracy lub rodzaju i treści umowy cywilnoprawnej z osobą fizyczną. Należy więc kontrolować wysokość wynagrodzeń wszystkich osób pracujących przy realizacji działalności odpłatnej. Dotyczy to zarówno kwot wypłacanych osobom zatrudnionym na umowę o pracę, jak i wszelkich innych wypłat z tytułu umów zlecenie lub o dzieło zawieranych z osobami fizycznymi. Limit wynagrodzeń dotyczy tylko działalności odpłatnej – wynagrodzenia w działalności nieodpłatnej nie podlegają limitowaniu. Zgodnie z zapisami w/w Ustawy należy sumować wszelkie wynagrodzenia danej osoby wypłacone w ramach działalności odpłatnej. Nawet, jeśli wynagrodzenia danej osoby wynikają z odrębnych umów zawartych w ramach różnych projektów, w których występuje działalność odpłatna, należy kontrolować ich łączną wartość i porównywać z obowiązującym w danym roku limitem zgodnie z powyżej opisanymi zasadami. Średnie wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw za rok 2010 wyniosło 3.434,62 zł brutto – jego 3-krotność, czyli limit na 2011 rok, wynosi 10.303,86 zł brutto.

cdn.