Czy program współpracy wystarczy?

Podstawowym dokumentem, który określa cele, zasady, formę oraz ocenę współpracy organów samorządowych z organizacjami pozarządowymi jest uchwalany i aktualizowany Program Współpracy. Współpraca ta powinna się opierać na sześciu podstawowych zasadach: pomocniczości, suwerenności stron, partnerstwa, efektywności, uczciwej konkurencji i jawności.

Jedną z form współpracy pozafinansowej organizacji z samorządem są Programy Współpracy. Obowiązek uchwalenia Programu przewiduje Ustawa o działalności pożytku publicznego i wolontariacie. Programy mogą być uchwalane na rok lub kilka lat. Zwyczajowo przyjęło się że uchwala je się na okres nie dłuższy niż 5 lat.

Program współpracy to dokument programowy, w którym określone są zasady polityki realizowanej przez organ administracji publicznej wobec sektora pozarządowego.

Ustawa nie zawiera wskazówek, co do stopnia szczegółowości programu, ani nawet co do jego powiązania z budżetem jednostki samorządu terytorialnego. Roczny program współpracy nie musi być ściśle powiązany z budżetem, a jego tworzenie nie musi pokrywać się równolegle z przygotowaniem budżetu.

Główne cele powstawania programów współpracy to

1. zwiększenie wpływu sektora obywatelskiego na kreowanie polityki społecznej w gminie, powiecie czy województwie;
2. poprawa jakości życia, poprzez pełniejsze zaspokajanie potrzeb społecznych;
3. integracja podmiotów polityki lokalnej obejmującej swym zakresem sferę zadań publicznych wymienionych w art.4 ustawy;
4. udział zainteresowanych podmiotów przy tworzeniu programu współpracy ;
5. otwarcie na innowacyjność, konkurencyjność poprzez umożliwienie organizacjom pozarządowym indywidualnego wystąpienia z ofertą realizacji projektów konkretnych zadań publicznych, które obecnie prowadzone są przez samorząd;
6. wypracowanie rocznego modelu lokalnej współpracy pomiędzy organizacjami pozarządowymi a jednostkami samorządu terytorialnego jako elementu długoterminowego programu współpracy obejmującego okres np. kilku lat.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami roczny program współpracy musi zostać uchwalony do 30 listopada roku poprzedzającego okres obowiązywania programu. Oznacza to, że prace nad programem powinny się odbywać w tym samych czasie co prace nad budżetem samorządu. Program powinien stanowić wytyczną przy opracowywaniu budżetu, a nawet zawierać konkretne kwoty, które dany samorząd chce w następnym roku przeznaczyć na realizację zadań publicznych przez organizacje pozarządowe.

Wcześniejsze uchwalenie programu daje możliwość wcześniejszego ogłaszania konkursów. Zgodnie z przepisami Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie konkursy na kolejny rok budżetowy mogą być ogłaszane na podstawie projektu uchwały budżetowej. Ogłoszenie konkursów w listopadzie i rozstrzygnięcie ich pod koniec grudnia lub na początku stycznia zapewnia ciągłość finansowania tych zadań, które zostały zlecone organizacjom na jeden rok.

Zasady współpracy

Należy tu przypomnieć, że współpraca powinna się opierać na sześciu podstawowych zasadach: pomocniczości, suwerenności stron, partnerstwa, efektywności, uczciwej konkurencji i jawności.

W myśl zasady pomocniczości przy suwerenności stron organy administracji publicznej, respektując odrębność i suwerenność zorganizowanych wspólnot obywateli, uznają ich prawo do samodzielnego definiowania i rozwiązywania problemów, w tym należących także do sfery zadań publicznych i w takim zakresie współpracują z tymi organizacjami, a także wspierają ich działalność oraz umożliwiają realizację zadań publicznych na zasadach i w formie określonej w ustawie.

Zgodnie z zasadą partnerstwa organizacje pozarządowe, na zasadach i w formie określonej w ustawie uczestniczą w identyfikowaniu i definiowaniu problemów społecznych, wypracowywaniu sposobów ich rozwiązania oraz wykonywaniu zadań publicznych;

Kierując się zasadą efektywności organy administracji publicznej, przy zlecaniu organizacjom pozarządowym zadań publicznych, dokonują wyboru najefektywniejszego sposobu wykorzystania środków publicznych, przestrzegając zasad uczciwej konkurencji.

Respektując zasadę jawności, organy administracji publicznej udostępniają współpracującym z nimi organizacjom pozarządowym informacje o zamiarach, celach i środkach przeznaczonych na realizację zadań publicznych, w których możliwa jest współpraca z tymi organizacjami oraz o kosztach realizacji zadań publicznych.

Wygodną formą informowania organizacji o konkursach jest też umieszczenie bezpłatnego ogłoszenia na portalach dla organizacji pozarządowych, jak np. NGO.legnica.pl, inkubatorNGO.info czy www.ngo.pl.

Formy współpracy międzysektorowej

Znowelizowana w tym roku ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie wymienia pewne przykładowe formy współpracy:

• zlecanie organizacjom pozarządowym oraz podmiotom zrównanym realizacji zadań publicznych na zasadach określonych w ustawie,
• wzajemne informowanie się o planowanych kierunkach działalności,
• konsultowanie z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami zrównanymi projektów aktów normatywnych w dziedzinach dotyczących działalności statutowej tych organizacji,
• konsultowanie projektów aktów normatywnych dotyczących sfery zadań publicznych z radami działalności pożytku publicznego, w przypadku ich utworzenia przez właściwe jednostki samorządu terytorialnego,
• tworzenie wspólnych zespołów o charakterze doradczym i inicjatywnym, złożonych z przedstawicieli organizacji pozarządowych, podmiotów zrównanych oraz przedstawicieli właściwych organów administracji publicznej,
• zawieranie umów o wykonanie inicjatywy lokalnej na zasadach określonych w ustawie,
• zawieranie umów partnerstwa przy realizacji projektów finansowanych ze środków strukturalnych.

Samorząd może po konsultacjach z organizacjami pozarządowymi i podmiotami zrównanymi tworzyć i prowadzić centra wspierania organizacji pozarządowych (jako swoją jednostkę organizacyjną). Placówki te mogą być także prowadzone (na zlecenie samorządu) przez organizacje pozarządowe lub podmioty zrównane.

Jednostki samorządu terytorialnego mogą udzielać pożyczek, gwarancji, poręczeń organizacjom pozarządowym oraz podmiotom zrównanym na realizację zadań w sferze pożytku publicznego, na zasadach określonych w odrębnych przepisach.

Wpisanie w ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie m.in. możliwości udzielania pożyczek czy poręczeń daje podstawę prawną do nowej formuły finansowej współpracy z organizacjami pozarządowymi. Na mechanizmy udzielania pożyczek zdecydowało się kilka samorządów (m.in. Jastrzębie Zdrój, Cieszyn, Lyski).

Zatem istnieje wiele różnorodnych form współpracy międzysektorowej. Nie jesteśmy skazani na automatyczne, bezmyślne powielanie ubiegłorocznych rozwiązań – możemy spokojnie sięgać dalej i rozwijać współpracę w kierunkach wyznaczanych przez aktualne potrzeby i wiedzę wypracowywaną od lat w działaniach społecznych. Czy z tego skorzystamy?

Fundacja Lokalnych Inicjatyw Społecznych od lat prowadzi działania wspierające i animujące organizacje pozarządowe z powiatu głogowskiego. Wspólnie z partnerami pozarządowymi jak i samorządowymi organizuje wiele wydarzeń – m.in. tegoroczną edycję Głogowskich Targów NGO, czy całą serię różnych działań animujących 3 sektor i działania obywatelskie. FLIS jest jednym z inicjatorów powstania Głogowskiego Partnerstwa Organizacji Pozarządowych RONDO, którego działaniami od samego początku koordynuje.

Fundacja nieprzerwanie od roku 2010 prowadzi Punkty Konsutlacyjno-Doradczy w Legnicy i w Głogowie w ramach Dolnośląskiej Sieci Doradztwa Pozarządowego, gdzie organizacje pozarządowe i aktywni obywatel mogą uzyskać profesjonalne wsparcie.

Zadanie dofinansowano ze środków budżetu Samorządu Województwa Dolnośląskiego