Czym są organizacje pozarządowe?

Sektor organizacji pozarządowych w Polsce obejmuje wiele różnych typów organizacji, dla których wspólnym mianownikiem są: niezależność od instytucji publicznych oraz działalność nie nastawiona na zysk.
Inne określenia używane w odniesieniu do organizacji pozarządowych to:

• organizacje non-profit,
• organizacje społeczne,
• organizacje użyteczności publicznej,
• NGOs (z ang. non-governmental organisations),
• III sektor – trzeci sektor (w odróżnieniu od sektora I – publicznego i sektora II – biznesowego).

Prawną definicję organizacji pozarządowej odnajdziemy w Ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, która od kilku lat pełni rolę polskiej „konstytucji” trzeciego sektora:

ORGANIZACJE POZARZĄDOWE

niebędące jednostkami sektora finansów publicznych, w rozumieniu przepisów o finansach publicznych, i niedziałające w celu osiągnięcia zysku, osoby prawne lub jednostki nieposiadające osobowości prawnej utworzone na podstawie przepisów ustaw, w tym fundacje i stowarzyszenia.

Aby w pełni zrozumieć pojęcie organizacji pozarządowych warto przypomnieć sobie kilka definicji:

OSOBA FIZYCZNA

w świetle prawa jest to jednostka posiadająca „zdolność prawną”, tj. możliwość bycia podmiotem stosunków prawnych, czyli praw i obowiązków.

OSOBA PRAWNA

w świetle prawa jest to trwałe zespolenie osób i środków materialnych, które funkcjonuje w celu realizacji określonych zadań i posiada tzw. „zdolność prawną” oraz „zdolność do czynności prawnych”, czyli dokonywania we własnym imieniu czynności prawnych; przykładowe osoby prawne to: fundacja, gmina, przedsiębiorstwo.

OSOBOWOŚĆ PRAWNA

przynależna osobie prawnej „zdolność prawna” i „zdolność do czynności prawnych”.
Organizacje pozarządowe posiadające osobowość prawną rejestruje się w Krajowym Rejestrze Sądowym, natomiast te nieposiadające osobowości prawnej – w rejestrze prowadzonym przez starostę powiatu lub prezydenta miasta na prawach powiatu (jak jest w przypadku Wrocławia).

KRAJOWY REJESTR SĄDOWY (KRS)

– ogólnopolski rejestr prowadzony przez sądy rejonowe obejmujący m.in. Rejestr stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji, publicznych zakładów opieki zdrowotnej, Rejestr organizacji pożytku publicznego, Rejestr przedsiębiorców. Działa na podstawie Ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym. We Wrocławiu rejestr ten jest prowadzony przez VI Wydział Gospodarczy KRS przy ul. Poznańskiej 16-20. Stowarzyszenie rejestrowe oraz fundacja uzyskują osobowość prawną z chwilą uzyskania wpisu do KRS.

Najbardziej popularnymi typami organizacji pozarządowych w Polsce są stowarzyszenia i fundacje. W roku 2010 zarejestrowanych było 71 tysięcy stowarzyszeń i 12 tysięcy fundacji. Przyjrzyjmy się bliżej tym dwóm typom organizacji, ponieważ to im będzie w większości poświęcona niniejsza publikacja:

STOWARZYSZENIE

– jest dobrowolnym, samorządnym, trwałym zrzeszeniem działającym w celach niezarobkowych, samodzielnie określającym swoją misję, programy działania i struktury organizacyjne oraz uchwalającym akty wewnętrzne dotyczące jego działalności, opierającym swoją działalność na pracy społecznej członków, ale posiadającym także możliwość zatrudniania pracowników do prowadzenia swych spraw; jego utworzenie i funkcjonowanie reguluje Ustawa Prawo o stowarzyszeniach.

FUNDACJA

– jest podmiotem ustanawianym przez osoby fizyczne lub prawne dla realizacji celów społecznie lub gospodarczo użytecznych, w szczególności takich, jak: ochrona zdrowia, rozwój gospodarki i nauki, oświata i wychowanie, kultura i sztuka, opieka i pomoc społeczna, ochrona środowiska oraz opieka nad zabytkami; jej utworzenie i funkcjonowanie reguluje Ustawa o fundacjach.